“Biodiversity Hotspot คือพื้นที่ที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูงมากและมีพืชเฉพาะถิ่นจำนวนมาก แต่กำลังสูญเสียถิ่นอาศัยจากการกระทำของมนุษย์”

ทำไม Biodiversity Hotspot ถึงสำคัญต่อระบบนิเวศ

คุณเคยสงสัยไหมว่าทำไมนักวิทยาศาสตร์และนักอนุรักษ์ทั่วโลกถึงให้ความสำคัญกับพื้นที่บางแห่งมากเป็นพิเศษ? Biodiversity Hotspot หรือพื้นที่ที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูง

Biodiversity Hotspot คืออะไร?

ความหลากหลายทางชีวภาพ คือ ปัจจัยสำคัญที่ทำให้สิ่งมีชีวิตสามารถดำรงอยู่ได้ภายใต้ความเปลี่ยนแปลงของสภาพแวดล้อมโลกในทุกยุคทุกสมัย

แม้โลกจะเผชิญกับความแห้งแล้ง ความหนาวเย็น หรือโรคระบาด ความหลากหลายทางชีวภาพถือเป็นเครื่องการันตีความอยู่รอดของทุกชีวิต ยิ่งหลากหลายสูง สิ่งมีชีวิตยิ่งมีโอกาสปรับตัวดีขึ้นและอยู่รอดได้ อีกทั้งทำให้สภาพแวดล้อมบริเวณมีความอุดมสมบูรณ์สูง

พื้นที่บางแห่งบนโลก เช่น แม็กซิโก แอฟริกาใต้ บราซิล ตะวันตกของอังกฤษ มาดากัสกา รวมทั้งผืนป่าและลุ่มแม่น้ำในประเทศไทย มีความหลากหลายทางชีวภาพสูงมาก

พื้นที่ที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูงเช่นนี้ ถูกเรียกว่าเป็น “Biodiversity Hotspot”

รู้ได้อย่างไรว่ามีความหลากหลายสูง

พื้นที่ที่มีความหลากหลายทางชีวภาพสูงไม่ได้หมายถึงแค่มีต้นไม้เยอะหรือมีสัตว์อาศัยอยู่จำนวนมากเท่านั้น พื้นที่ใดจะขึ้นชื่อว่าเป็น Biodiversity Hotspot ได้ ต้องผ่านเกณฑ์สองประการคือ

1. ความหลากหลายของสิ่งมีชีวิตสูง (High Species Richness): มีพืชเฉพาะถิ่นอย่างน้อย 0.5% หรือ 1,500 ชนิด อยู่ในพื้นที่นั้นๆ ที่ไม่สามารถพบได้ที่อื่นบนโลก
2. กำลังเผชิญกับการทำลายล้างจากมนุษย์ (Severe Habitat Loss): ต้องเคยสูญเสีย พืชปฐมภูมิ (primary vegetation) ไปมากถึง 75% เพราะการสูญเสียพันธุ์พืชรุ่นแรกและมีพันธุ์พืชรุ่นใหม่ๆ เกิดขึ้น หมายความว่าพื้นที่แห่งนั้นมีความเปลี่ยนแปลง และเกิดความหลากหลายมากขึ้นตามกาลเวลา

ความสำคัญของพื้นที่ Biodiversity Hotspot ต่อความอยู่รอดของสิ่งมีชีวิตบนโลก

การเรียนรู้เกี่ยวกับ Biodiversity Hotspot ไม่เพียงแต่จะช่วยให้เราเข้าใจความสำคัญของระบบนิเวศเท่านั้น แต่ยังช่วยให้เราตระหนักถึงความรีบด่วนในการอนุรักษ์พื้นที่เหล่านี้ ซึ่งกำลังเผชิญกับภัยคุกคามจากการพัฒนาและการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

สถานการณ์ปัจจุบันของ Biodiversity Hotspot ทั่วโลก

ทั่วโลก มีพื้นที่ที่มีคุณสมบัติ Biodiversity Hotspot อยู่ประมาณ 36 แห่ง ซึ่งบรรจุความหลากหลายทางระบบนิเวศไว้เพียง 2.4% และครอบคลุมพื้นที่ 11.8% ของพื้นที่ผิวโลก และนับเป็น 15.7% ของพื้นที่บนบก

Biodiversity Hotspot 36 แห่งนี้ รองรับพืช นก สัตว์เลี้ยงด้วยนม สัตว์เลื้อยคลาน และสัตว์สะเทินน้ำสะเทินบกไว้เกือบ 60% ของโลก บางพื้นที่ รองรับพันธุ์พืชเฉพาะถิ่นได้มากถึง 15,000 และบางแห่งสูญเสียพืชปฐมภูมิไปถึง 95%

แม้จะมีความหลากหลายสูงมาก แต่แท้จริงแล้ว ภายในพื้นที่เหล่านั้นได้สูญเสียถิ่นที่อยู่ดั้งเดิมตามธรรมชาติของสัตว์นานาชนิดไปกว่า 85% ซึ่งเป็นสาเหตุใหญ่ๆ ที่ทำให้สิ่งมีชีวิตประมาณ 60% ของโลก มีแหล่งอาศัยตามธรรรมชาติเหลือเพียง 2.4% ของพื้นที่บนบกของโลก

ยิ่งมีความหลากหลายสูงเท่าใด สิ่งมีชีวิตยิ่งมีโอกาสรอดและปรับตัวได้จากภัยพิบัติและการกระทำบุกรุกธรรมชาติของมนุษย์

ความหลากหลายสร้างสภาพแวดล้อมอันอุดมสมบูรณ์ให้เกิดขึ้นบนโลกนี้ จึงเป็นเรื่องสำคัญอย่างยิ่งที่เราทุกคนต้องร่วมตระหนักเพื่อรักษาความหลากหลายเช่นนี้ให้คงอยู่อย่างยั่งยืน

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ Biodiversity Hotspot

Q: พื้นที่ Biodiversity Hotspot แตกต่างจากพื้นที่ป่าทั่วไปยังไง?
A: พื้นที่ Biodiversity Hotspot มีชนิดพันธุ์เฉพาะถิ่นสูงและสูญเสียถิ่นอาศัยดั้งเดิมไปแล้วกว่า 75% ขณะที่ป่าทั่วไปอาจยังคงความสมบูรณ์หรือมีความหลากหลายน้อยกว่า

Q: Biodiversity Hotspot มีผลต่อมนุษย์อย่างไร?
A: ส่งผลต่อความมั่นคงด้านอาหาร แหล่งน้ำ ยารักษาโรค และระบบนิเวศที่มนุษย์พึ่งพา

Q: มีวิธีใดบ้างในการอนุรักษ์ Biodiversity Hotspot?
A: เช่น การประกาศเขตอนุรักษ์ ส่งเสริมเกษตรกรรมเชิงอนุรักษ์ ปลูกป่า และลดการบุกรุก

Q: Biodiversity Hotspot ในไทยอยู่ที่ไหนบ้าง?
A: เช่น ผืนป่าภาคใต้ เช่น เขาสก คลองแสง เขาหลวง และพื้นที่ลุ่มน้ำป่าสัก

Q: ใครเป็นผู้จัดประเภท Biodiversity Hotspot?
A: องค์กร Conservation International และสถาบันสิ่งแวดล้อมต่างประเทศ เช่น IUCN

ร่วมเป็นส่วนหนึ่งในการอนุรักษ์และฟื้นฟูพื้นธรรมชาติ
มูลนิธิไทยรักษ์ป่า สำนักงานกรุงเทพฯ
เบอร์ : 02-998-5000, 02-998-5999
Email : [email protected]
Facebook : มูลนิธิไทยรักษ์ป่า
Youtube : Thairakpa Foundation

ข้อมูล :
https://ngthai.com/science/30380/biodivers/ https://www.conservation.org/priori…/biodiversity-hotspots
http://www.thaiscibiodiversity.org/index2.php?page=about_us
https://atlas-for-the-end-of-the-world.com/…/world_maps…