เจาะยุทธศาสตร์แม่แจ่มโมเดลที่สามารถช่วยฟื้นฟูธรรมชาติได้อย่างยั่งยืน

ปัญหาหมอกควันและไฟป่า (Forest Fire) ในภาคเหนือของประเทศไทย เป็นหนึ่งในปัญหาที่ไม่เพียงส่งผลกระทบต่อคุณภาพชีวิตและความเป็นอยู่ของประชาชนมาอย่างต่อเนื่องนานนับทศวรรษ แต่ผลกระทบของไฟป่ายังทำให้แหล่งทรัพยากรธรรมชาติและความหลากหลายทางชีวภาพของพื้นที่ป่าในภาคเหนือถูกทำลายลง จนนำไปสู่การทำให้เกิดปัญหาสิ่งแวดล้อมที่มีความเชื่อมโยงต่อกันเป็นลูกโซ่

โดยมีจุดเริ่มต้นมาจากการแก้ปัญหาการกัดเซาะของหน้าดินในฤดูฝนที่ทำให้ป่าเสื่อมโทรมและสูญเสียความสามารถในการกักเก็บน้ำ จนทำให้เกิดปัญหาภัยแล้งในฤดูร้อนที่ทวีความรุนแรงมากขึ้น และนำไปสู่การเกิดปัญหาไฟป่าและหมอกควันตามมา เพราะฉะนั้นแล้ว นี่จึงเป็นจุดเริ่มต้นที่สำคัญที่ทำให้ยุทธศาสตร์การฟื้นฟูผืนป่าแม่แจ่ม หรือ แม่แจ่มโมเดล จึงได้ถือกำเนิดขึ้น เพื่อการช่วยผลักดันให้เกิดแนวทางในการทำการเกษตรอย่างยั่งยืนที่จะสามารถช่วยปรับปรุงคุณภาพชีวิตของคนในพื้นที่ ร่วมกับการช่วยฟื้นฟูสภาพแวดล้อมให้กลับมามีความอุดมสมบูรณ์มากขึ้นอีกครั้ง

สถานการณ์ป่าแม่แจ่ม และจุดเริ่มต้นของการวางยุทธศาสตร์การฟื้นฟูป่าอย่างยั่งยืน

อำเภอแม่แจ่ม เป็นอำเภอที่มีขนาดพื้นที่มากที่สุดในจังหวัดเชียงใหม่ โดยมีลักษณะภูมิประเทศส่วนใหญ่เป็นทิวเขาสูงชันที่ปกคลุมไปด้วยพืชป่าและพันธุ์ไม้นานาพันธุ์ที่มีความอุดมสมบูรณ์สูง แต่ทว่าในปี พ.ศ. 2550 เป็นต้นมา อำเภอแม่แจ่มกลับได้ประสบกับปัญหาไฟป่าและหมอกควันอย่างรุนแรง ซึ่งมีสาเหตุมาจากทั้งการเผาทำลายวัชพืชและเศษวัสดุทางการเกษตร การบุกรุกพื้นที่ป่า รวมถึงการขยายพื้นที่เพื่อทำการเกษตรสำหรับการดำรงชีพ

ซึ่งปัญหาดังกล่าวนี้ไม่เพียงส่งผลให้สิ่งแวดล้อมและความหลากหลายทางชีวภาพภายในพื้นที่อำเภอแม่แจ่มเกิดความเสียหายเป็นอย่างมาก แต่ยังทำให้คุณภาพชีวิตของคนในพื้นที่ที่ต้องพึ่งพาทรัพยากรป่าในการดำรงชีวิตได้รับผลกระทบตามไปด้วย ด้วยเหตุนี้ ยุทธศาสตร์การฟื้นฟูผืนป่าแม่แจ่มจึงได้มีจุดเริ่มต้นขึ้นในปี พ.ศ. 2559 เพื่อจุดประสงค์ที่สำคัญในการช่วยสร้างความเข้าใจและความตระหนักรู้เกี่ยวกับความสำคัญของการอนุรักษ์ป่าและผลกระทบที่เกิดขึ้นจากการทำลายทรัพยากรธรรมชาติให้กับผู้คนในชุมชนอย่างยั่งยืน

เจาะลึกแนวคิดแม่แจ่มโมเดล สู่เป้าหมายการพลิกฟื้นผืนป่าอย่างยั่งยืน

การฟื้นฟูผืนป่าแม่แจ่มตามยุทธศาสตร์แม่แจ่มโมเดล พ.ศ. 2559 ได้ริเริ่มดำเนินการภายใต้กรอบแนวคิดของการจัดการปัญหาด้านที่ดินและป่าไม้แบบรอบด้าน 360 องศา กล่าวคือ ยุทธศาสตร์แม่แจ่มโมเดลไม่เพียงมุ่งให้ความสำคัญกับการสนับสนุนการมีส่วนร่วมในการตัดสินใจและการดำเนินงานของชุมชน แต่ยังมีส่วนร่วมในการขับเคลื่อนการดำเนินงานในทุกมิติเพื่อเป็นการช่วยพัฒนาคุณภาพชีวิต สร้างรายได้ให้แก่ชุมชน ร่วมกับการพัฒนาแนวทางการทำการเกษตรแบบยั่งยืนได้อย่างเกิดประโยชน์สูงสุด ผ่านการขับเคลื่อนกิจกรรมที่สำคัญ 5 ประการ ดังนี้

1. การสร้างความมั่นคงในที่ดินทำกินและการปรับใช้ที่ดินได้อย่างเกิดประโยชน์สูงสุด ผ่านการนำเอาพื้นที่ปลูกข้าวโพดและพื้นที่เลี้ยงสัตว์มาใช้ประโยชน์สำหรับการปลูกพืชเศรษฐกิจ อาทิ ไม้ผล ไม้ยืนต้น และการปลูกผักในโรงเรือน
2. การนำเอาเศษวัสดุทางการเกษตรมาสร้างมูลค่า เช่น การนำไปอัดก้อนเพื่อใช้เป็นเชื้อเพลิงสำหรับพลังงานชีวมวล เพื่อประโยชน์ในการช่วยสร้างรายได้และการมีส่วนร่วมของชุมชนในการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม
3. การทำข้อตกลงร่วมกันอย่างชัดเจนระหว่างภาครัฐและชุมชน เพื่อกำหนดมาตรการและสื่อสารนโยบายจากภาครัฐผ่านผู้นำท้องถิ่นหรือองค์กรปกครองท้องถิ่นอย่างต่อเนื่อง
4. การกำหนดวาระสำคัญของพื้นที่โดยผู้นำภาครัฐและผู้นำท้องถิ่น โดยการมุ่งให้ความสำคัญกับการขับเคลื่อนงานอย่างต่อเนื่องกว่า 7 ปี ร่วมกับการจัดกิจกรรมเพื่อประโยชน์ในการช่วยสร้างความเข้มแข็ง ร่วมกับการถ่ายทอดความรู้และขยายผลสู่ชุมชนใกล้เคียงได้อย่างมีประสิทธิภาพ
5. การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติผ่านการฟื้นฟูความอุดมสมบูรณ์ของแหล่งต้นน้ำและป่าชุมชน ร่วมกับการปลูกป่าเพื่อสร้างความหลากหลายทางชีวภาพ

โดยในปี พ.ศ. 2560 ยุทธศาสตร์แม่แจ่มโมเดลก็ได้รับการพัฒนาและผลักดันอย่างต่อเนื่องจนเกิดเป็นยุทธศาสตร์ “แม่แจ่มโมเดลพลัส” ที่สามารถช่วยแก้ไขปัญหาและสร้างความสมดุลระหว่างการใช้ทรัพยากรธรรมชาติและการเก็บเกี่ยวผลผลิตจากผืนป่าอย่างยั่งยืน อีกทั้งยุทธศาสตร์ดังกล่าวยังได้รับความร่วมมือจากภาคประชาชนและหน่วยงานในทุกภาคส่วนเป็นอย่างดีจนทำให้สามารถช่วยลดจุดความร้อนที่เกิดขึ้นบนผืนป่าจาก 384 จุด เหลือเพียง 30 จุด ได้อย่างรวดเร็วภายในระยะเพียงแค่ 60 วัน ส่งผลให้หน่วยงานภาครัฐและกรมส่งเสริมการเกษตรจึงได้มีการนำเอายุทธศาสตร์แม่แจ่มโมเดลไปขยายผลใช้งานร่วมกับพื้นที่ใกล้เคียงและพื้นที่อื่น ๆ ที่กำลังประสบปัญหาในลักษณะเดียวกันอย่างต่อเนื่อง เพื่อเป็นการช่วยปกป้องและพลิกฟื้นผืนป่า ไปพร้อม ๆ กับการสร้างความมั่นคงในการใช้ทรัพยากรธรรมชาติและการสร้างรายได้ให้แก่คนในชุมชนได้อย่างยั่งยืนสืบต่อไป

ฟื้นฟูป่าแม่แจ่ม รักษาธรรมชาติ

มูลนิธิไทยรักษ์ป่า เชิญชวนร่วมเป็นส่วนหนึ่งในการฟื้นฟูธรรมชาติผ่านยุทธศาสตร์แม่แจ่มโมเดล โมเดลที่ช่วยลดไฟป่าและหมอกควัน พร้อมสร้างรายได้ให้ชุมชนอย่างยั่งยืน ร่วมมือกับทุกภาคส่วนในการอนุรักษ์ป่าและพัฒนาคุณภาพชีวิตคนในพื้นที่ สร้างสมดุลระหว่างการใช้ทรัพยากรธรรมชาติและการอนุรักษ์ เพื่ออนาคตที่สดใสของชุมชนและสิ่งแวดล้อม

ยกระดับคุณภาพชีวิตชุมชนผ่านการอนุรักษ์ป่าแม่แจ่ม ติดต่อ
มูลนิธิไทยรักษ์ป่า สำนักงานกรุงเทพฯ
เบอร์ : 02-998-5000, 02-998-5999
Email : [email protected]
Facebook : มูลนิธิไทยรักษ์ป่า
Youtube : Thairakpa Foundation

References
https://www.technologychaoban.com/bullet-news-today/article_46840
https://www.thairath.co.th/agriculture/agricultural-technology/2741637
https://www.chiangmai.go.th/project/sirikit/sirikit_history.html

ไขปริศนาฝุ่นควัน-ไฟป่าภาคเหนือมาจากไหน ทำไมค่าฝุ่น PM2.5 ถึงติดอันดับโลกมานานหลายปี