สาเหตุหนึ่งของการแพร่ระบาดของโควิด -19 คือ ผลกระทบจากการสูญเสีย “ความหลากหลายทางชีวภาพ”
.
1. ความหลากหลายทางชีวภาพและการติดเชื้อของมนุษย์เกี่ยวข้องกัน “โรคสัตว์สู่คน” (Zoonoeses) เป็นโรคที่ติดต่อจากสปีชีส์สัตว์อื่นไปสู่คน ซึ่งมีสัดส่วนกว่า 60% ของโรคติดต่อทั้งหมดและโรคนี้ยังเป็น 75% ของโรคติดต่อที่เกิดขึ้นในมนุษย์อีกด้วย วิกฤติ COVID-19 คือตัวอย่างสำคัญของโรคที่เกิดจากสัตว์สู่คน และยังมี โรคอีโบลา โรคไข้หวัดนก โรคทางเดินหายใจเฉียบพลันรุนแรง (SARS) โรคทางเดินหายใจตะวันออกกลาง (MERS) และโรคเอดส์
.
2. การทำลายความหลากหลายทางชีวภาพของมนุษย์ทำให้ความเสี่ยงของโรคติดต่อเพิ่มมากขึ้น การขยายตัวของพื้ที่เกษตรกรรม การตัดไม้ การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานรวมถึงสิ่งอื่นๆ การแสวงหาผลประโยชน์จากสัตว์ป่า การจับ การล่าและการค้าขายสัตว์ เพื่อการดำรงชีวิต ความบันเทิง การผลิตยาและเครื่องประดับ
.
3. การเคลื่อนที่ของโรคติดเชื้อ เช่น เมื่อระบบนิเวศถูกรบกวน ความหลากหลายของสปีชีส์อาจลดลง แต่สปีชีส์ทั่วไป (generalist) หรือสปีชีส์ฉวยโอกาส (opportunistic) กลับเพิ่มมากขึ้น และสปีชีส์ฉวยโอกาสมีแนวโน้มเป็นพาหะแพร่เชื้อ “โรคสัตว์สู่คน” ได้
.
4. ระดับพันธุกรรม เกิดความถี่ของยีนภายในจำนวนจุลินทรีย์ก่อโรค หรือโฮสต์ เกิดการเปลี่ยนแปลงในการก่อโรคของจุลินทรีย์ หรือความสามารถในการต้านทานของโฮสต์
.
5. ระดับจุลินทรีย์ เกิดการรวมตัวของประชากรจุลินทรีย์จากสภาพแวดล้อมภายนอก หรือภายในตัวโฮสต์ เกิดการเปลี่ยนแปลงของความสามารถในการก่อโรคของจุลินทรีย์ในการตอบสนองทางภูมิคุ้มกันของโฮสต์ และอาการแพ้ที่แพร่กระจายตามระบบลำเลียงสารของมนุษย์
.
6. ระดับสปีชีส์ของพาหะ หรือสิ่งมีชีวิตที่สามารถแพร่เชื้อจากสัตว์ไปยังมนุษย์ เกิดการรวมตัวกันและมีการแพร่กระจายของพาหะทางภูมิศาสตร์ เกิดการเปลี่ยนแปลงในตัวโฮสต์ อัตราการสัมผัสของพาหะที่ติดเชื้อกับมนุษย์มีการเปลี่ยนแปลงและแพร่กระจายเพิ่มขึ้น
.
7. ระดับสปีชีส์ของผู้ถูกอาศัย (โฮสต์) เกิดการเปลี่ยนแปลงในตัวโฮสต์ อัตราการสัมผัสจุลินทรีย์ก่อโรค อัตราการสัมผัสตัวนำพาหะและอัตราความชุกของจุลินทรีย์ก่อโรคมีการเปลี่ยนแปลงและแพร่กระจายเพิ่มขึ้น
.
8. ระดับสังคม สปีชีส์ที่มีปฏิสัมพันธ์กัน เช่น ผู้ล่า เหยื่อ สิ่งมีชีวิตที่หาแหล่งอาหารเดียวกัน ความหนาแน่นของโฮสต์และการสัมผัสจุลินทรีย์ก่อโรค โฮสต์มีแนวโน้มที่จะติดเชื้อได้ เกิดการเปลี่ยนแปลงความชุกของจุลินทรีย์ก่อโรคภายในตัวมนุษย์
.
9. ระดับระบบนิเวศ ความซับซ้อนและความหลากหลายของพืชพันธุ์ เกิดการเปลี่ยนแปลงของพาหะที่มีจำนวนมากและรวมตัวกัน การรวมตัว และแพร่กระจายของตัวโฮสต์ อัตราการสัมผัสจุลินทรีย์ก่อโรคเกิดการเปลี่ยนแปลงในตัวพาหะ อัตราการสัมผัสกันของโฮสต์มีการเปลี่ยนแปลงในตัวพาหะที่ติดเชื้อ อัตราการสัมผัสกันของมนุษย์ภายในตัวโฮสต์มีการเปลี่ยนแปลงอัตราการสัมผัสกันของมนุษย์
.
เพราะการปกป้อง “ความหลากหลายทางชีวภาพ” เป็นสิ่งสำคัญในการหลีกเลี่ยงการ ร ะ บ า ด ใ ห ญ่ ในครั้งใหม่
______________
ข้อมูล :
Adapted from Pongsiri et al. (2009), Biodiversity Loss Affects Global Disease Ecology, + BioScience, Vol 59 No. 11, pp 945-954 (2009[19]