คนรักษ์ป่า : จิรวุฒิ แสงศรี หัวหน้าส่วนโครงการ 3 มูลนิธิไทยรักษ์ ป่าประจำจังหวัดชัยภูมิ ผู้ซึ่งฝังตัวทำงานในพื้นที่มากว่า 5 ปี กล่าวไว้ว่า ถ้างานฟื้นฟูครั้งนี้เป็นไปตามกระบวนการ และไม่มีไฟป่าครั้งใหญ่เข้ามา เราคงจะเห็นพัฒนาการของ “ป่าภูหลง” ที่อุดมสมบูรณ์มากกว่านี้

ป่าภูหลง ป่าต้นน้ำแม่น้ำชี

ความสำคัญของป่าภูหลง คือ ผืนป่าดิบแล้ง ที่มีกลุ่มตะเคียนหินดั้งเดิมผืนสุดท้ายแห่งเทือกเขาภูแลนคา เดิมเป็นป่าต้นนํ้าลําปะทาว ก่อนไหลรวมกับแม่นํ้าชี หล่อเลี้ยงชีวิตผู้คนในชุมชนบนภูเขา และชุมชนพื้นราบทั้งชาวจังหวัดชัยภูมิ และชาวอีสานเกือบทั่วทั้งภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 

พัฒนาการการฟื้นฟูป่าภูหลง

การฟื้นฟูป่าภูหลง เริ่มต้นจากกิจกรรมการปลูกป่าของวัดป่ามหาวัน โดย หลวงพ่อบุญธรรม ฯ และหลวงพ่อคําเขียน อุวันโณ แห่งวัดป่าสุคะโต ได้ขอบิณฑบาตดงตะเคียนหิน และพื้นที่บางส่วนที่ชาวบ้านเข้าบุกรุก ชักชวนชุมชนร่วมกันปักกันแนวเขตวัดเพื่ออนุรักษ์และฟื้นฟูป่าภูหลง ต่อมาเมื่อพระอาจารย์ไพศาล วิสาโล ขึ้นดํารงตําแหน่งรักษาการเจ้าอาวาสก็ได้สืบสานปณิธานดูแลปกป้องฟื้นฟูป่าภูหลงสืบต่อมาร่วมกับชุมชนจนเกิดเป็นรูปเป็นร่างขึ้นเรื่อยมา

.

ในปี 2557 มูลนิธิฯ มีความหวังที่จะพัฒนาเส้นทางศึกษาธรรมชาติป่าภูหลง ให้เป็นแหล่งเรียนรู้สำหรับทุกๆ คน และในระหว่างการพัฒนาเส้นทางฯ ในปี 2558 ก็ได้เกิดไฟป่าครั้งใหญ่ ผืนป่าบริเวณนั้นได้รับความเสียหาย และไฟป่ายังส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศเป็นวงกว้าง มูลนิธิไทยรักษ์ป่าจึงเล็งเห็นความสำคัญและร่วมฟื้นฟูป่าภูหลงกับวัดป่ามหาวัน ชุมชน และภาคส่วนต่างๆ  

.

ช่วงต้นปี 2560 ภาคีเริ่มตระหนักในความสำคัญป่าภูหลง เดิมจากที่มาทำบุญปลูกป่ากับพระอาจารย์ ตามวาระสำคัญ เริ่มเข้ามาเพื่อฟื้นฟูเป็นโครงการ เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเร็วขึ้น มีภาควิชาการความรู้งานฟื้นฟูหลากหลายเข้ามา แล้วฟื้นฟูกันอย่างจริงจังมากขึ้น  มูลนิธิไทยรักษ์ป่าก็ขับเคลื่อนงานอย่างจริงจังขึ้นเช่นกัน

ปลูกป่าปลูกความเชื่อใจที่ภูหลง 

จิราวุฒิ เล่าถึงการเข้ามาของมูลนิธิฯ ว่า “เริ่มจากสำนักงานและฝังตัวที่บ้านตาดรินทอง ตำบลธาตุทอง อำเภอภูเขียว เราไม่ได้เข้ามาทำกิจกรรมเป็นครั้งคราว แต่เริ่มจากเข้ามาอยู่ยาวสร้างความเชื่อใจ แน่นอนว่าช่วงแรกสมาชิกชุมชนต่างสงสัย แต่นานไปความสัมพันธ์อันดีก็เกิด คำถามที่ว่าเจ้าหน้าที่ส่งเสริมให้เพาะกล้าไม้ไปทำไม มูลนิธิไทยรักษ์ป่าจะจริงจังแค่ไหน ถูกคลี่คลาย เพราะมูลนิธิฯ รับซื้อกล้าไม้เหล่านั้น ไปปลูกฟื้นฟูบนป่าภูหลงร่วมกับสมาชิกชุมชนนั่นเอง”

เม็ดไม้จากป่าภูหลง ปลูกฟื้นฟูป่าภูหลง

เทคนิควิธีในการฟื้นฟูป่าอาจมีหลากหลายวิธี แต่วิธีที่มูลนิธีไทยรักษ์ป่าใช้ในครั้งนี้ คือ เลือกใช้กล้าไม้พื้นถิ่น กลับไปปลูกคืนป่า เพราะไม้ต้นแม่เดิมเป็นเครื่องรับประกันว่าไม้ที่โตได้ดีในป่าภูหลง ก็คือกล้าไม้ที่ภูหลงนี่เอง  

.

เมื่อเราเห็นไม้ชนิดนี้งอกขึ้นได้ดี ก็ควรเอาไม้นี้ไปปลูกในป่าเดิม พื้นฐานความรู้จากการเรียนวนศาสตร์ ไม่ว่าจะไม้เด่น ไม้รอง ลักษณะดินที่เหมาะกับไม้แต่ละชนิด อีกทั้งประสบการณ์การทำงานจากกรมทรัพยากรธรณี และประสบการณ์การทำงานจากศูนย์ดินมากว่า 10 ปีที่ ของจิราวุฒิ ล้วนถูกนำมาประยุกต์ใช้ให้เกิดประโยชน์กับการฟื้นฟูป่าที่ภูหลงทั้งสิ้น

ทุ่มสุดตัวฟื้นฟูป่าภูหลง แม้ไม่ใช่คนพื้นที่ 

จิราวุฒิ ประสานขับเคลื่อนงานในพื้นที่ชุมชนมากว่า 5 ปี เมื่อถามถึงทัศนคติในการทำงานก็เล่าว่า “เวลาเจอเรื่องยาก ให้ยึดเอาประโยชน์ที่ชุมชนจะได้รับเป็นที่ตั้ง” เมื่อนึกถึงจุดนี้การลาออกจากระบบราชการที่เริ่มอิ่มตัว แล้วกระโจนเข้ามาทำงานในพื้นที่ชุมชนจึงเป็นความท้าทายใหม่ของชีวิต 

.

“ทำอะไรแล้วต้องไปให้สุด” งานที่นี่สนุก มูลนิธิฯ เปิดช่องให้ได้ออกแบบงานได้เต็มที่ มีครอบครัวที่เข้าใจและพร้อมสนับสนุน การฟื้นฟูป่าภูหลงจึงยิ่งมีเสน่ห์ นอกจากจะได้ทำงานที่ชอบแล้ว การทำงานฟื้นฟูป่าภูหลงยังได้เกร็ดธรรมะดีๆกลับมาให้อิ่มใจอิ่มบุญอยู่เสมอ ทั้งหมดนี้ถือเป็นแรงบันดาลใจสำคัญ

อนาคตข้างหน้างานฟื้นฟูป่าภูหลง

ที่ผ่านมาภาพการฟื้นฟูของป่าภูหลงถูกปะติดปะต่อจากหลายหน่วยจนเห็นภาพร่วมกันชัดเจนขึ้น ในปี 2561-2563 ทิศทางการทำงานของมูลนิธิฯ เน้นการปลูกป่า ปลุกชุมชน สร้างจิตสำนึก ต่อยอดสร้างเยาวชนรุ่นต่อไปขึ้นมาสานต่องานฟื้นฟูอย่างมีส่วนร่วมมากขึ้น และในปี 2564 นี้เราเน้นการต่อยอดเพิ่มเติมจากงานข้อมูล เช่น การเก็บข้อมูลป่า

.

การทำคาร์บอนเครดิตและการขยายภาคีโรงเรียนในพื้นที่ข้างเคียงที่จะเข้าร่วมกิจกรรม ค่ายเยาวชน เพื่อปลูกฝังการรักป่า เพิ่มขึ้น ขณะที่อนาคตจิราวุฒิมองเห็นภาพตัวเองที่มุ่งมั่นทำงานฟื้นฟูป่าภูหลงต่อไปตามความตั้งใจที่ว่า 

.

“ป่าภูหลงไม่ควรจะร้อนแล้ง ที่นี่ควรเป็นต้นน้ำอันอุดมสมบูรณ์ของแม่น้ำชี” 

#วิถีชุมชนคนอยู่ร่วมผืนป่า

#ฟื้นฟูผืนป่าและระบบนิเวศ

#คุณค่าในความหลากหลายทางชีวภาพ #คุณค่าป่าต้นน้ำ