ปัจจุบันการหาข้อมูลเกี่ยวกับ ป่ า ไ ม้ ในประเทศไทยค่อนข้างทำได้ง่าย เพียงพิมพ์ในเครื่องมือค้นหาของ Google (คนไทยใช้วิธีนี้ถึงร้อยละ 99.23) ซึ่งข้อมูลในแต่ละแหล่งก็อาจแตกต่างกันไปตามวิธีการและเครื่องมือในการประเมินเกี่ยวกับพื้นที่ป่า และอื่นๆ
:: วันนี้มูลนิธิไทยรักษ์ป่าจึงขอรวบรวมข้อมูล เ รื่ อ ง ข อ ง ป่ า ที่น่ารู้มาไว้ในที่เดียว เพื่อให้ทุกคนได้เรียนรู้และเข้าใจป่ามากขึ้น อันจะนำไปสู่การร่วมดูแลรักษาป่าเดิมและเพิ่มป่าใหม่ตามเป้าหมายในการมีพื้นที่ป่าอย่างน้อยร้อยละ 40 ของพื้นที่ทั้งหมดในประเทศไทยเรา — ?
————————————————
ภาพ : Frederic Perez, https://unsplash.com/
เรื่อง : รัตน์กวี บุญเมฆ
ข้อมูล :
– สำนักจัดการที่ดินป่าไม้ กรมป่าไม้. โครงการจัดทำข้อมูลสภาพพื้นที่ป่าไม้ปี พ.ศ. 2558 – 2559, บทสรุปสำหรับผู้บริหาร. 24 หน้า.
– สำนักจัดการที่ดินป่าไม้ กรมป่าไม้. โครงการจัดทำข้อมูลสภาพพื้นที่ป่าไม้ปี พ.ศ. 2560 – 2561, บทสรุปสำหรับผู้บริหาร. 22 หน้า.

1. พื้ น ที่ ป่ า ป ร ะ เ มิ น ไ ด้ อ ย่ า ง ไ ร ?
:: ก่อนอื่นต้องทำความเข้าใจนิยามพื้นที่ป่าเพื่อใช้ในการประมาณขนาดเนื้อที่ก่อน
:: ตามคำจำกัดความของโครงการจัดทำข้อมูลสภาพพื้นที่ป่าไม้ปี พ.ศ. 2560 – 2561 กำหนดว่า “พื้นที่ป่าไม้” หมายถึง “พื้นที่ปกคลุมของพืชพรรณที่สามารถจำแนกได้ว่าเป็นไม้ยืนต้นปกคลุมเป็นผืนต่อเนื่องขนาดไม่น้อยกว่า 3.125 ไร่ (ขนาดพื้นที่ที่สามารถจำแนกได้ด้วยภาพถ่ายดาวเทียม) และหมายรวมถึงทุ่งหญ้าและลานหินที่มีอยู่ตามธรรมชาติ ที่ปรากฏล้อมรอบด้วยพื้นที่ที่จำแนกได้ว่าเป็นพื้นที่ป่าไม้ โดยไม่รวมถึงสวนยูคาลิปตัส หรือพื้นที่ที่มีต้นไม้ แต่ประเมินได้ว่าผลผลิตหลักของการดำเนินการไม่ใช่เนื้อไม้ ได้แก่ พื้นที่วนเกษตร สวนผลไม้ สวนยางพารา และสวนปาล์ม”
:: ในบ้านเราใช้วิธีการประเมินด้วยการใช้การสำรวจจากระยะไกล รวมถึงการใช้ภาพถ่ายทางอากาศ ข้อมูลภาพถ่ายจากดาวเทียม เพื่อนำมาประเมินพื้นที่ป่าไม้ที่คงสภาพ ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2504 จนถึงปัจจุบัน

:: ทั้งนี้ความถูกต้อง แม่นยำ ของข้อมูล ขึ้นกับห้วงระยะเวลาในการแปลตีความ ข้อมูลที่นำมาใช้ในการแปลตีความ รวมถึงอุปกรณ์ และเครื่องมือ ที่นำมาใช้ในการดำเนินการ
:: อาจกล่าวได้ว่าการประเมินพื้นที่ป่าในช่วงแรกๆ มีความคลาดเคลื่อนค่อนข้างสูงกว่าในปัจจุบันที่ได้นำเอาเทคโลยีที่ทันสมัย เช่น คอมพิวเตอร์ และระบบสารสนเทศทางภูมิศาสตร์เข้ามาช่วยในการคำนวณเนื้อที่ทำให้ถูกต้องแม่นยำมากขึ้น
——————————————–
ภาพ : Devi Puspita, https://unsplash.com/

2. พื้ น ที่ ป่ า ไ ม้ ใ น ป ร ะ เ ท ศ ไ ท ย
:: จากข้อมูลที่มีการปรับปรุงฐานข้อมูลล่าสุด ในปี พ.ศ. 2561 ของสำนักจัดการที่ดินป่าไม้ กรมป่าไม้ พบว่าพื้นที่ป่าไม้ของประเทศไทย มีพื้นที่รวมทั้งหมด 102,488,302 ไร่ หรือ ร้อยละ 31.68 ของพื้นที่ประเทศ

3. ป ร ะ เ ภ ท ข อ ง ป่ า ไ ม้ ใ น ป ร ะ เ ท ศ ไ ท ย
:: ป่าไม้ในประเทศไทย แบ่งเป็น 2 ประเภทใหญ่ๆ คือ
? ป่าไม่ผลัดใบ = ป่าที่เขียวชอุ่มตลอดทั้งปี เพราะสภาพแวดล้อมมีความอุดมสมบูรณ์ จนต้นไม้ไม่จำเป็นต้องทิ้งใบเพื่อเอาชีวิตรอด
? ป่าผลัดใบ = ป่าที่ผลัดใบทิ้งตามฤดูกาล เพราะสภาพแวดล้อมมีความแห้งแล้ง สลัดใบเพื่อรักษาชีวิต
:: หากเราแบ่งประเภทของป่าจากพื้นที่ความสูงจากระดับน้ำทะเล ป่าไม่ผลัดใบ และ ป่าผลัดใบ จะถูกแบ่งย่อย ออกเป็น 8 ชนิด ซึ่งหากป่าชนิดใดชนิดหนึ่ง หรือ หลายชนิด อยู่รวมกันบริเวณต้นน้ำลำธาร…นั่นก็คือ ” ป่าต้นน้ำ” นั่นเอง
:: แต่ความสูงจากระดับน้ำทะเล ไม่ได้เป็นปัจจัยเดียว ในการแบ่งประเภทของป่า ยังรวมถึง แสงสว่าง อุณหภูมิ ความชื้น ปริมาณฝน สภาพพื้นดิน ซึ่งสิ่งต่างๆเหล่านี้ เป็นปัจจัยในการกำหนดสภาพป่า และสิ่งมีชีวิตในป่า…เพราะทุกสิ่งล้วนสัมพันธ์กัน
—————————————–
ข้อมูล : กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช