:: การปลูกเพื่อ ‘ฟื้นฟูป่า’ ด้วยการ “ปลูกเลียนแบบป่าธรรมชาติดั้งเดิม” จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องศึกษาโครงสร้างและภูมิประเทศตั้งแต่อดีตของพื้นที่แห่งนั้นและต้องปลูกโดยใช้ไม้พื้นถิ่น ดังเช่นที่มูลนิธิไทยรักษ์ป่า พยายามฟื้นฟูผืนป่าต้นน้ำ ‘ภูหลง’ จ.ชัยภูมิ เพราะไม้พื้นถิ่นจะมีความความคุ้นเคยกับสภาพภูมิอากาศ สภาพดิน ตลอดจนจุลินทรีย์ที่มีอยู่ในดินบริเวณที่ต้องการฟื้นฟู

.จากการศึกษารูปแบบสังคมป่าเดิม พบว่า แต่เดิม ‘ภูหลง’ มีลักษณะเป็น ‘ป่าดิบแล้ง’

.การจะฟื้นฟูภูหลง ต้องศึกษาลักษณะป่าดิบแล้งเดิมในพื้นที่ ลักษณะดิน หิน น้ำ โครงสร้างการเรียงตัวของต้นไม้ดั้งเดิม รวมทั้งสภาพแวดล้อมอื่น ๆ และเราพบว่า ‘ไม้วงศ์ยาง’ สามชนิด ได้แก่ ยางนา ยางปาย และตะเคียนทอง คือ ไม้พื้นถิ่นที่เป็นไม้เด่น เพราะส่วนใหญ่พันธุ์ไม้เหล่านี้จะมีเรือนยอดอยู่เหนือพันธุ์ไม้ชนิดอื่นในป่าดิบแล้งภูหลง เปรียบเสมือน “หลังคาของป่า”

.:: การปลูก ‘ไม้วงศ์ยาง (Dipterocarpaceae)’ เป็นไม้หลักเพื่อนำการฟื้นฟูป่า เราได้จัดโมเดล แบ่งพื้นที่ให้มีลักษณะที่เหมาะสำหรับการเติบโตของไม้ชนิดนั้น ๆ

.‘ยางปาย (Dipterocarpus costatus Gaertn.f.)’ ไม้ยืนต้น ความสูง 20 – 40 เมตร ปลูกที่ลาดชันและมีระดับความสูงมากที่สุดของแปลงปลูก

.‘ยางแดง (Dipterocarpus turbinatus C.F.Gaertn)’ ไม้ยืนต้นความสูงประมาณ 30 เมตร ซึ่งสามารถปลูกบนพื้นที่ราบได้ดีกว่า ขยับมาปลูกในพื้นที่ลาดชันน้อยกว่ายางปาย

.ความสูงของพื้นที่ปลูก ‘ยางปาย’ และ ‘ยางแดง’ อาจต่างกันไม่มากนัก บางบริเวณต่างกันประมาณ 10 – 20 เมตร บนลักษณะทางภูมิประเทศและสภาพอากาศที่คล้ายคลึงกัน

.‘ตะเคียนทอง (Hopea odorata Roxb.)’ ไม้ยืนต้นขนาดใหญ่ ความสูง 20 – 40 เมตร อาศัยพื้นที่กว้างในการเติบโต ตะเคียนทองจึงมักยืนอยู่ห่างกัน ณ พื้นที่ที่ชุ่มชื้นบริเวณริมทางน้ำ

.:: ป่าดิบแล้งภูหลงดั้งเดิม มีความหลากหลายทางชีวภาพของพันธุ์ไม้มากกว่า 200 ชนิด ประกอบด้วยไม้ยืนต้นประมาณ 60 กว่าชนิด ไม้เถาวัลย์ ไม้พุ่ม และสมุนไพรที่มีความหลากหลายสูง การ ‘ฟื้นฟูภูหลง’ เริ่มต้นจากสร้าง “หลังคาของป่า”

.เมื่อมีหลังคา ส่วนอื่นๆ ของบ้านหลังใหญ่จะค่อย ๆ งอกเงยและเบ่งบานตาม แล้วเมื่อมีป่า จะมีสัตว์ป่า นี่คือความหวังสำหรับอนาคตข้างหน้าว่า ภูหลงจะกลับมามีความหลากหลายทางชีวภาพและมีระบบนิเวศที่อุดมสมบูรณ์

___________

ข้อมูล :

– จิรวุฒิ แสงศรี หัวหน้าส่วนโครงการ 3 มูลนิธิไทยรักษ์ป่า จังหวัดชัยภูมิ

– http://portal.dnp.go.th/