หากกล่าวถึงแหล่งท่องเที่ยวธรรมชาติในภาคเหนือ คงไม่มีใครที่ไม่รู้จัก อุทยานแห่งชาติดอยอินทนนท์ แหล่งท่องเที่ยวอันดับต้น ๆ ของจังหวัดเชียงใหม่ ป้ายประกาศ “สูงสุดแดนสยาม” เสมือนหลักชัยที่นักท่องเที่ยวเกือบทุกคน ต้องได้บันทึกรูปไว้เป็นที่ระลึกว่าครั้งหนึ่งได้เคยมาเยือนแล้ว 

ดอยอินทนนท์ ยังมีแหล่งท่องเที่ยวอีกมาก ตั้งแต่เที่ยวชมทุ่งนากลางหุบเขาที่บ้านแม่กลาง ความงามน้ำตกสิริภูมิ จับจ่ายสินค้าท้องถิ่นที่ตลาดชาวเขา ผ่านด่านตรวจที่สองขึ้นไปสักการะเจดีย์คู่ และหากต้องการทดสอบกำลังกาย การเดินเส้นทางศึกษาธรรมชาติกิ่วแม่ปาน ชมเชิงผา และทิวเขาภาคเหนือก็เป็นกิจกรรมที่ได้รับความนิยม 

อย่างไรก็ตาม ความงามดั้งเดิม ที่ปราศจากการปรุงแต่งของดอยอินทนนท์ยังมีอีกมาก 

จากป่าเมฆบนยอดดอย ป่าดิบเขา ลงมาถึงป่าเต็งรังด้านล่าง ระบบนิเวศที่สร้างสรรค์พรรณไม้แปลกตา และสรรพสัตว์หลากหลายชนิด ล้วนแต่เป็นความงามที่แท้จริงของขุนเขานี้ ดอยอินทนนท์ยังเป็นแนวเขาสุดปลายด้านตะวันตกของเทือกเขาหิมาลัยอันยิ่งใหญ่ เป็นพลังแห่งธรรมชาติที่แผ่ไพศาลข้ามพรมแดน ดอยอินทนนท์ได้รับมรดกทางธรรมชาติมากมายมาจากเทือกเขาหิมาลัย เช่น กุหลาบพันปี และ นกกินปลีหางยาวเขียว 

ป่าดิบเขาของอินทนนท์ มีมนต์เสน่ห์ด้วยไม้ใหญ่ที่ห้อยระย้าไปด้วยผืนผ้าสีเขียวห่มคลุม ความงามของมอสที่ปกคลุมบนไม้ใหญ่ไม่ใช่ควรค่าแค่การถ่ายรูป แต่การดำรงอยู่และความสัมพันธ์ที่เกี่ยวโยงกันของชีวิตก็งดงาม ความชื้นที่สูงเกือบตลอดปีนำพาพืชชั้นต่ำหลายชนิดอย่างมอส หรือ เฟิร์นมาอิงอาศัยบนเปลือกไม้ใหญ่ กลายเป็นผ้าห่มสีเขียว 

ชีวิตแลกเปลี่ยนประโยชน์ซึ่งกันและกัน สารอาหาร การป้องกันภัย โครงสร้างการวางตัวที่ซับซ้อนนำพาแมลง และสัตว์ขนาดเล็กต่าง ๆ มาอาศัยอยู่ วัฏจักรชีวิตเริ่มเกิดตายวนเวียนแค่บนไม้ใหญ่แต่ละต้น ซากพืชสัตว์ทับถมเป็นดินบนคบไม้ก่อเกิดชีวิตใหม่ไม่รู้จบ เป็นเหมือนโลกใบเล็กบนไม้ใหญ่ที่ซ้อนอยู่ในโลกของป่าอีกชั้นหนึ่ง 

ไม่เพียงแค่โลกใบจิ๋วบนเปลือกไม้ ความสัมพันธ์ระหว่างธรรมชาติ ยังสร้างชีวิตรูปแบบเฉพาะที่จะไม่เจอที่ไหนในโลกยกเว้นที่ดอยอินทนนท์เท่านั้น เหล่านักวิทยาศาสตร์ที่ค้นพบชีวิตเหล่านี้ล้วนมอบชื่อ ‘ดอยอินทนนท์’ ต่อท้ายให้ชนิดพันธุ์ต่าง ๆ ด้วยความหลงใหล 

เช่น ปลาค้างคาวดอยอินทนนท์ กบลายหินดอยอินทนนท์ คางคกห้วยดอยอินทนนท์ ตุ๊กกายดอยอินทนนท์ ฯลฯ ชื่อเหล่านี้สะท้อนความสัมพันธ์อันซับซ้อนของระบบนิเวศที่ก่อตัวขึ้น เขาสูงทางภาคเหนือนั้นหายากที่จะมีลำธารน้ำไหลแรงตลอดปี สัตว์ที่อาศัยในระบบนิเวศนี้อย่างกบลายหิน คางคกห้วย หรือ ปลาค้างคาวติดหิน ต่างถูกตัดขาดออกจากประชากรกลุ่มอื่นที่อยู่ในลำธารแหล่งอื่นโดยสิ้นเชิง ทำให้ในลำธารแต่ละดอย ต่างก็มีชนิดพันธุ์ที่วิวัฒนาการแตกต่างออกไปเป็นรูปแบบเฉพาะของตนเอง

ธรรมชาติของดอยอินทนนท์ ไม่เคยเรียกร้องให้ใครต้องมารับชม ถูกละเลยไม่ได้รับการดูแล แต่ดอยอินทนนท์ยังเป็นสถานที่พักผ่อนให้คนเมืองมาซึมซับบรรยากาศหนาวเย็นอย่างที่ต้องการ 

หากปราศจากชีวิตที่สัมพันธ์กัน วงจรน้ำและอากาศก็คงผิดเพี้ยน อินทนนท์ที่ชุ่มฉ่ำ เย็นสบายอาจสูญหายไปตลอดกาล การสูญเสียพื้นที่ป่าจากสถานการณ์ไฟป่า ทำให้ความชื้นสะสมในป่าของดอยอินทนนท์ลดลงทุกครั้งที่เกิดไฟ มลภาวะทางอากาศจากนักท่องเที่ยวทำให้การฟื้นตัวของป่าช้ากว่าที่ควรจะเป็น การสร้างฝายเกินความจำเป็นส่งผลให้วัฏจักรน้ำไม่หมุนเวียน เกิดตะกอนทรายทับถมที่ด้านบนของฝาย สิ่งมีชีวิตตามโขดหินใต้น้ำสูญพันธุ์ น้ำเน่าเสีย 

แน่นอนว่าผลกระทบจากปัญหาเหล่านี้ไม่ได้เกิดผลในวันนี้หรือพรุ่งนี้ แต่มันคือโรคร้ายเรื้อรังที่กัดกินสุขภาพป่าไปเรื่อย ๆ กว่าที่เราจะรู้ตัว ดอยอินทนนท์ที่ยิ่งใหญ่คงหายใจรวยรินเต็มที

.

.

บทความโดย : วัทธิกร โสภณรัตน์