หลักการและเหตุผล

“ป่าต้นน้ำ” เปรียบเสมือนแหล่งผลิตและกักเก็บน้ำตามธรรมชาติ เป็นต้นกำเนิดของแม่น้ำหลายสายที่หล่อเลี้ยงสรรพสิ่งมาช้านาน ส่วนใหญ่ตั้งอยู่ตอนบนของพื้นที่ลุ่มน้ำ มีสภาพเป็นป่าที่อุดมสมบูรณ์ โดยเฉพาะแหล่งลุ่มน้ำชั้นคุณภาพซึ่งมีป่าปกคลุมอย่างถาวร ในขณะเดียวกันพื้นเหล่านี้ส่วนหนึ่งยังคงเป็นที่ตั้งของชุมชนบนพื้นที่สูง ซึ่งมีความหลากหลายทางกลุ่มชาติพันธุ์ วัฒนธรรมประเพณี วิถีการดำรงชีวิตเป็นต้น มีความจำเป็นที่จะต้องอาศัยปัจจัยพื้นฐานจากทรัพยากรธรรมชาติในการดำรงชีวิต และนับวันชุมชนบนพื้นที่สูงมีแนวโน้มของจำนวนประชากรที่เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง เกิดการขยายพื้นที่ทำกินเพิ่มขึ้นเป็นจำนวนมาก ทำให้ปัจจุบันพื้นป่าโดยรวมของประเทศลดลงอย่างรวดเร็ว

มูลนิธิไทยรักษ์ป่า ตระหนักถึงความสำคัญดังกล่าว จึงได้เริ่มดำเนินการ โครงการหมู่บ้านไทยรักษ์ป่าขึ้น เพื่อส่งเสริมให้ชุมชนในพื้นที่ต้นน้ำ เห็นถึงความสำคัญของการอนุรักษ์ทรัพยากรป่าต้นน้ำ มีการพึ่งพาอาศัยและใช้ประโยชน์จากทรัพยากรอย่างยั่งยืน ภายใต้แนวคิด “คนอยู่ได้ ป่าอยู่ได้ ”  และได้เริ่มดำเนินงานตั้งแต่ปี 2550 จนถึง ปี 2559 โดยมุ่งเน้นการสร้างจิตสำนึกด้านการอนุรักษ์  รวมถึงการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติโดยใช้ความรู้ภูมิปัญญาของชุมชนผสมผสานกับหลักวิชาการในการกำหนดกิจกรรมอนุรักษ์ร่วมกัน รวมถึงการจำแนกที่ดินเพื่อการอนุรักษ์และใช้ประโยชน์อย่างมีส่วนร่วม โดยกำหนดกฎกติกาทางสังคมเพื่อให้เกิดการยอมรับร่วมกัน  และเน้นการพัฒนาคุณภาพชีวิต  ลดการพึ่งพาปัจจัยการผลิตจากภายนอกชุมชน เน้นการนำปัจจัยภายในมาใช้ให้เกิดประโยชน์สูงสุด โดยมีเป้าหมายให้เกิดการพึ่งตนเอง เป็นแนวทางการอยู่ร่วมกันระหว่างคนกับป่าที่สมดุลท่ามกลางกระแสการเปลี่ยนแปลงจากภายนอก สามารถเป็นต้นแบบของความสำเร็จและขยายแนวคิดไปยังหมู่บ้านอื่นๆได้

วัตถุประสงค์

1. เพื่อส่งเสริมกิจกรรมอนุรักษ์และการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างมีส่วนร่วมที่สอดคล้องกับภูมิปัญญาของชุมชนในพื้นที่ป่าต้นน้ำ
2. เพื่อให้เกิดการพึ่งพาและใช้ประโยชน์จากฐานทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน ตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง
3. เพื่อให้เกิดการอนุรักษ์และพัฒนาบนฐานงานวิจัยด้านระบบนิเวศฯ
4. พัฒนากลไกการการบริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติจิของชุมชนอย่างมีส่วนร่วม

เป้าหมาย : พื้นที่ 3 ลุ่มน้ำ

1. หมู่บ้านต้นแบบ บ้านโป่งสะแยน หมู่ที่ 1 ต.แม่นาจร อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่ หมู่บ้านเครือข่าย บ้านสบแม่ผาปู ต.ช่างเคิ่ง อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่
2. หมู่บ้านต้นแบบ บ้านตีนผา หมู่ที่ 13 ต.ช่างเคิ่ง อ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่ หมู่บ้านเครือข่าย บ้านป่าตึงหมู่ที่ 13 บ้านแม่มิงค์หมู่ที่ 11 ต.ช่างเคิ่งอ.แม่แจ่ม จ.เชียงใหม่
3. หมู่บ้านต้นแบบ บ้านสันดินแดง หมู่ที่ 15 ต.บ้านหลวง อ.จอมทอง จ.เชียงใหม่ หมู่บ้านเครือข่าย บ้านกลาง บ้านห้วยวอก หมู่ที่15 ต.บ้านหลวง อ.จอมทอง จ.เชียงใหม่ หมู่บ้านเครือข่ายบ้านฮากเกี๊ยะหมู่ที่ 5 บ้านห้วยหลวง หมู่ที่ 23 ต.บ้านหลวง อ.จอมทอง จ.เชียงใหม่

ผลที่คาดว่าจะได้รับ

1. ส่งเสริมกิจกรรมอนุรักษ์และการจัดการทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างมีส่วนร่วมที่สอดคล้องกับภูมิปัญญาของชุมชน
2. เกิดการพึ่งพาและใช้ประโยชน์จากฐานทรัพยากรธรรมชาติอย่างยั่งยืน ตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง
3. เกิดการอนุรักษ์และพัฒนาบนฐานงานวิจัยด้านระบบนิเวศฯ
4. เกิดกลไกการบริหารทรัพยากรธรรมชาติของชุมชนร่วมกับหน่วยงานราชการ องค์กรพัฒนาเอกชนและชุมชนที่อยู่ใกล้เคียงอย่าวงมีส่วนร่วมและเป็นธรรม